سلامت مواد پروتئینی در ماه مبارک رمضان؛ ضامن امنیت غذایی خانوادهها
دکتر عباسعلی مطلبی
رئیس سازمان نظام دامپزشکی جمهوری اسلامی ایران
متخصص بهداشت مواد غذایی
ماه مبارک رمضان، علاوه بر بُعد معنوی و اجتماعی، از منظر الگوی تغذیهای نیز دورهای متفاوت محسوب میشود. تغییر زمان وعدههای غذایی، افزایش مصرف برخی اقلام پروتئینی در وعدههای افطار و سحر، و نگهداری طولانیتر مواد غذایی در منازل، همگی شرایطی ایجاد میکند که توجه مضاعف به اصول بهداشتی را ضروری میسازد.
در این میان، فرآوردههای خام دامی شامل گوشت قرمز، گوشت سفید، تخممرغ، شیر و لبنیات، به دلیل ارزش تغذیهای بالا و نقش اساسی در تأمین پروتئین مورد نیاز بدن، سهم قابل توجهی در سفرههای ماه رمضان دارند. تأمین سلامت این محصولات، فرآیندی علمی و چندلایه است که از مبدأ تولید آغاز شده و تا لحظه مصرف ادامه مییابد؛ فرآیندی که ستون فقرات آن را نظارتهای بهداشتی دامپزشکی تشکیل میدهد.
دامپزشکی به عنوان یکی از ارکان اصلی نظام سلامت و حلقه واسط میان تولیدکننده و مصرفکننده، نقشی بنیادین در صیانت از سلامت مواد غذایی با منشأ دامی ایفا میکند. نظارتهای بهداشتی مستمر در مزارع پرورش، کشتارگاهها، مراکز بستهبندی، کارخانجات لبنی، شبکههای حملونقل و مراکز عرضه، با هدف پیشگیری از انتقال عوامل بیماریزا و تضمین انطباق محصولات با استانداردهای ملی و بینالمللی انجام میشود. این نظارتها در ایام پرمصرف، از جمله ماه رمضان، با برنامهریزی هدفمند و حساسیت مضاعف دنبال میشود تا اطمینان عمومی نسبت به سلامت فرآوردههای پروتئینی تقویت شود.
نکته حائز اهمیت آن است که سلامت مواد پروتئینی صرفاً به مرحله تولید محدود نمیشود، بلکه رفتار مصرفکننده نیز نقش تعیینکنندهای دارد. خرید از مراکز مجاز و تحت نظارت بهداشتی دامپزشکی، توجه به برچسبهای سلامت، تاریخ تولید و انقضا، نگهداری در دمای مناسب (زیر ۴ درجه سانتیگراد برای فرآوردههای تازه) و پرهیز از نگهداری طولانیمدت غذاهای پخته در دمای محیط، از جمله اصولی است که رعایت آنها میتواند از رخداد مسمومیتهای غذایی جلوگیری کند.
در ماه رمضان، به دلیل فاصله زمانی میان تهیه و مصرف غذا، خطر رشد میکروارگانیسمها در صورت نگهداری نامناسب افزایش مییابد. مدیریت صحیح زنجیره سرد در سطح عرضه و استمرار آن در منازل، حلقه مکمل نظارتهای بهداشتی است. توصیه میشود مواد پروتئینی به اندازه نیاز روزانه تهیه و از انجماد و رفع انجماد مکرر خودداری شود، چرا که این فرآیند میتواند کیفیت و ایمنی محصول را کاهش دهد.
در سطح کلان، امنیت غذایی پایدار زمانی محقق میشود که زنجیره «از مزرعه تا سفره» تحت پایش علمی، ساختارمند و مستمر قرار داشته باشد. خوشبختانه شبکه گسترده و تخصصی دامپزشکی کشور، متشکل از ظرفیتهای دولتی، خصوصی و دانشگاهی، پشتوانهای مطمئن برای تحقق این هدف ملی به شمار میرود؛ ظرفیتی که نقش آن در تأمین سلامت عمومی جامعه، اغلب کمتر دیده میشود، اما همواره اثرگذار و تعیینکننده است.
ماه رمضان فرصتی مغتنم برای بازنگری در الگوی مصرف و ارتقای فرهنگ تغذیه سالم است. اطمینان از سلامت مواد پروتئینی، نه تنها تضمینکننده سلامت فردی، بلکه حافظ سلامت عمومی و سرمایه اجتماعی کشور خواهد بود.
بیتردید همکاری آگاهانه تولیدکنندگان، فعالان بخش خصوصی دامپزشکی، ناظران بهداشتی و مصرفکنندگان، میتواند سفرههای این ماه پربرکت را به سفرههایی سالم، ایمن و مطمئن تبدیل کند.
امروز بیش از هر زمان دیگری روشن است که امنیت غذایی، بدون اتکاء به ساختار حرفهای و دانشمحور دامپزشکی، قابل تحقق نیست. سازمان نظام دامپزشکی جمهوری اسلامی ایران با ایجاد انسجام در بدنه تخصصی کشور و حمایت از فعالیتهای علمی و بهداشتی اعضا، نقش محوری در تضمین سلامت فرآوردههای دامی و اعتماد عمومی ایفا میکند؛ نقشی که در سکوت اما با اثرگذاری مستمر، در متن زندگی مردم جاری است.